USTNY TOR ODDECHOWY U DZIECI - INFORMACJA DLA RODZICÓW

Ustny tor oddechowy u dzieci – przyczyny i konsekwencje z perspektywy logopedycznej

Oddychanie to podstawowa funkcja życiowa, która ma kluczowe znaczenie dla prawidłowego rozwoju dziecka. W idealnych warunkach dziecko powinno oddychać przez nos, co sprzyja odpowiedniemu dotlenieniu organizmu, filtracji powietrza i prawidłowemu rozwojowi struktur twarzy. Jednak coraz częściej obserwuje się u dzieci tzw. ustny tor oddechowy, czyli oddychanie przez usta.

Przyczyny ustnego toru oddechowego:

Istnieje wiele czynników, które mogą prowadzić do nawykowego oddychania przez usta. Do najczęstszych należą:

1.         Przewlekłe infekcje górnych dróg oddechowych – częste przeziębienia, alergie i infekcje zatok mogą powodować niedrożność nosa.

2.         Przerost migdałków podniebiennych i gardłowego (tzw. trzeciego migdałka) – to jeden z głównych powodów, dla których dzieci zaczynają oddychać przez usta.

3.         Nieprawidłowa budowa anatomiczna – np. skrzywiona przegroda nosowa, wady zgryzu czy słabo rozwinięta szczęka mogą utrudniać oddychanie przez nos.

4.         Nieprawidłowa pozycja języka – jeśli język pozostaje wklejony do podniebienia w stanie spoczynku, może wpływać to na sposób oddychania.

5.         Czynniki środowiskowe – długotrwałe używanie smoczka, ssanie kciuka czy długie karmienie butelką mogą przyczyniać się do nieprawidłowego oddychania.

 Konsekwencje oddychania torem ustnym
Oddychanie przez usta nie jest jedynie drobnym nawykiem – może ono prowadzić do szeregu problemów zdrowotnych i rozwojowych.         Z logopedycznego punktu widzenia konsekwencje mogą być poważne i wpływać na wiele aspektów funkcjonowania dziecka.

1.  Wady zgryzu i zaburzenia rozwoju twarzy
Dzieci oddychające przez usta mogą mieć widoczne zmiany rysów twarzy, takie jak jej wydłużenie, cofnięcie żuchwy, zwężenie łuków zębowych, cienie pod oczami oraz mało widoczną czerwień warg. Oddychanie przez usta może również skutkować wadami zgryzu, np. zgryzem otwartym, krzyżowym czy tyłozgryzem.

2.  Zaburzenia artykulacji i mowy
Oddychanie przez usta wpływa na nieprawidłową pozycję spoczynkową języka (na dnie jamy ustnej), ponadto powoduje zmniejszenie jego siły i sprawności, co może prowadzić do różnorodnych wad wymowy, tj.: seplenienie międzyzębowe, rotacyzm, nosowanie, ogólne zmniejszenie wyrazistości mowy, itp.. Nieprawidłowości w zakresie sprawności i siły artykulatorów korelują wraz z nienormatywnym sposobem połykania oraz ponownie z pojawianiem się wad zgryzu.

3.  Częstsze infekcje i problemy zdrowotne
Oddychanie przez nos pełni rolę naturalnej bariery ochronnej, chroniąc organizm przed wirusami oraz zanieczyszczeniami obecnymi w powietrzu, natomiast oddychanie przez usta zwiększa ryzyko infekcji i przeziębień.

4.  Problemy z koncentracją i nauką
Nieprawidłowe oddychanie może prowadzić do niedotlenienia organizmu, co skutkuje gorszą koncentracją, sennością i trudnościami w nauce. Dzieci oddychające przez usta mogą być bardziej zmęczone i rozdrażnione.

5.  Zaburzenia snu
Zwiększenie ryzyka występowania chrapania oraz bezdechów sennych. Obniżona jakość snu również może negatywnie wpływać na koncentrację dziecka oraz jego ogólne samopoczucie.

6. Wady postawy
Oddychanie ustami wymusza nieprawidłowe ustawienie głowy, szyi i obręczy barkowej, co może prowadzić do wad postawy.

Jak powiększone migdałki wpływają na oddychanie?

Migdałki pełnią ważną rolę w układzie odpornościowym, jednak ich nadmierny przerost może powodować:

•          trudności z oddychaniem przez nos,

•          chrapanie i bezdechy senne,

•           częste infekcje dróg oddechowych,•

problemy z koncentracją i zmęczenie,

• zaburzenia mowy i artykulacji.

Jak radzić sobie z powiększonymi migdałkami u dzieci?

  Obserwacja nawyków oddechowych – zwrócenie uwagi, czy dziecko często oddycha przez usta, zwłaszcza podczas snu oraz zabawy.

 Wizyta u specjalisty – konsultacja z laryngologiem, ortodontą i logopedą w celu diagnozy problemu.

 Ćwiczenia logopedyczne i miofunkcjonalne – wzmacnianie mięśni języka i praca nad uzyskaniem prawidłowej pozycji spoczynkowej języka.

 Systematyczne wykonywanie ćwiczeń zalecanych przez logopedę w domu - umożliwi to uzyskanie jak największych, możliwych efektów terapeutycznych.

Podsumowanie

Ustny tor oddechowy to powszechny problem, który może prowadzić do poważnych konsekwencji dla zdrowia dziecka. Jego częstą przyczyną są powiększone migdałki, które występują nawet u połowy dzieci w wieku przedszkolnym. Regularne badania laryngologiczne, konsultacja z logopedą i odpowiednie działania profilaktyczne mogą pomóc w wyeliminowaniu problemu i zapewnieniu dziecku zdrowego rozwoju.

Rodzice powinni zwrócić szczególną uwagę na takie objawy, jak przewlekłe oddychanie przez usta, chrapanie, trudności w zasypianiu, nawracające infekcje dróg oddechowych, a także zmiany w mowie, takie jak nosowanie. Warto również obserwować, czy dziecko nie ma trudności z koncentracją, co może być efektem niewłaściwego snu. Kiedy problem się pojawia, niezbędna jest konsultacja z lekarzem laryngologiem, który może zalecić odpowiednią terapię lub w skrajnych przypadkach, zabieg chirurgiczny (np. adenotomię). Również logopeda pomoże w korekcji wad wymowy i rehabilitacji oddechowej.

Opracowała Pani Ewelina Panfil - Logopeda

Bibliografia:

1.Siebert B., Kamińska B., Wybrane zagadnienia z anatomii i fizjologii układu stomatologicznego W: red. Milewski S., Kuczkowski J., Kaczorowska-Bray K. (2017), Biomedyczne podstawy logopedii; Gdańsk, wyd. Harmonia.

2.Skorek E.M., Rządzka M., (2011) Profilaktyka i terapia dysfunkcji oddechowych u dzieci. Wyd. Oficyna Wydawnicza    Uniwersytetu Zielonogórskiego Zielona Góra.

3.Sukiennik, M. (2024). Funkcje prymarne i pozycje spoczynkowe warg, języka i żuchwy a wady wymowy u dzieci w wieku przedszkolnym. ANNALES UNIVERSITATIS PAEDAGOGICAE CRACOVIENSIS. STUDIA LOGOPAEDICA, 400(VIII). 

 4.Malicka, I. (2016). Przegląd badań dotyczących dysfunkcji mowy związanych z zaburzeniami oddychania. ANNALES UNIVERSITATIS PAEDAGOGICAE CRACOVIENSIS. STUDIA LOGOPAEDICA, 225(VI).